„Oskar Zięta. Proces” to przekrojowa wystawa poświęcona ponad dwóm dekadom pracy Oskara Zięty na styku designu, sztuki, inżynierii i technologii. Od pierwszych eksperymentów z cienkościennym metalem i narodzin autorskiej technologii FiDU, przez ikoniczny stołek Plopp i ultralekką Ultraleggera, wielkoskalowe realizacje, takie jak Nawa i Whispers, oraz Oświetlenie Zięta, aż po najnowsze badania nad mobilnością i pojazdem-narzędziem Ultre™.
zdjęcie: Kacper Miodek
FiDU – technologia i proces
Wystawa nie jest klasyczną retrospektywą. Zamiast linearnej chronologii pokazuje kolejne etapy jednego, nieustannie rozwijającego się procesu badawczego. Procesu, w którym deformacja materiału staje się narzędziem projektowania, technologia — medium artystycznym, a rzeźba — laboratorium dla nowych rozwiązań konstrukcyjnych.
Kręgosłupem ekspozycji jest stół badawczo-rozwojowy. To wokół niego spotykają się eksperyment i precyzja, chaos i kontrola, rzemiosło i robotyka. Stół staje się przestrzenią pracy i punktem wyjścia do opowieści o FiDU — technologii, która pozwala przekształcać płaskie metalowe membrany w przestrzenne, stabilne konstrukcje pod wpływem ciśnienia wewnętrznego.
Kręgosłupem ekspozycji jest stół badawczo-rozwojowy. To wokół niego spotykają się eksperyment i precyzja, chaos i kontrola, rzemiosło i robotyka. Stół staje się przestrzenią pracy i punktem wyjścia do opowieści o FiDU — technologii, która pozwala przekształcać płaskie metalowe membrany w przestrzenne, stabilne konstrukcje pod wpływem ciśnienia wewnętrznego.
Szczególne miejsce zajmuje Plopp — Polski Ludowy Obiekt Pompowany Powietrzem. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Zięty zostaje pokazany nie tylko jako gotowy stołek, lecz jako rezultat wieloletniego procesu eksperymentowania. Prototypy, modele i kolejne stadia deformacji odsłaniają moment, w którym pozorny „błąd” materiału stał się początkiem nowego języka projektowego. Wystawa pokazuje więc nie tylko co powstało, ale przede wszystkim jak powstało.
Whispers zdjęcie: Alka Murat
Ultralekkość i monomateriałowość
Jednym z fundamentów praktyki Zięty jest nieustanne poszukiwanie optymalnej relacji pomiędzy ilością materiału, jego masą i wytrzymałością. Ultraleggera — aluminiowe krzesło ważące zaledwie 1,66 kg i zdolne przenieść obciążenie 1,2 tony — jest jednym z najbardziej wyrazistych manifestów tej filozofii. To projektowanie poprzez odejmowanie: redukcję materiału, masy i konstrukcji przy jednoczesnym zachowaniu funkcji i wytrzymałości.
W FiDU Zięta wykorzystuje właściwości materiału i pozwala mu współtworzyć ostateczną geometrię. Płaska membrana pod wpływem ciśnienia zmienia swoją formę i zyskuje przestrzenność oraz stabilność. Deformacja nie jest tu błędem, lecz częścią procesu — kontrolowaną utratą kontroli.
Od obiektu do architektury
Proces Zięty można prześledzić również poprzez zmianę skali. W ekspozycji pojawią się stalowe profile stanowiące esencję instalacji Blow & Roll, zaprezentowanej w 2010 roku w Victoria and Albert Museum w Londynie. Jej współczesną klamrą jest Whispers — instalacja, która w 2025 roku otworzyła London Festival of Architecture we Fleet Street Quarter.
Whispers pokazuje, jak rozwiązania rozwijane w laboratorium FiDU mogą przechodzić pomiędzy skalami, miejscami i dyscyplinami. Od pojedynczego elementu do architektury, od eksperymentu materiałowego do obiektu funkcjonalnego, od konstrukcji do doświadczenia przestrzeni.
Ultraleggera Chair zdjęcie: Kacper Miodek
Ultraleggera Chair zdjęcie: Weronika Trojanowska
ULTRE™ – mobilność przyszłości
Najdalej wysuniętym dziś punktem tej trajektorii jest Ultre™. Po raz pierwszy w ramach wystawy łączącej design i sztukę pojazd zostanie zaprezentowany w bezpośrednim dialogu z dorobkiem projektowym i artystycznym Zięty.
Ultre™ jest rezultatem ponad dwudziestu lat badań nad ultralekkimi konstrukcjami. Zasady rozwijane początkowo na potrzeby obiektów użytkowych zostają tu przeskalowane do całego systemu konstrukcyjnego pojazdu. FiDU Frame™ — ultralekka rama samochodu — staje się kolejnym etapem tej samej historii: od deformowanego metalowego stołka do konstrukcji nowej mobilności.
To przejście od obiektu do systemu, od pojedynczego rozwiązania do całej infrastruktury projektowej. Ultre™ pokazuje, że technologia może być nie tylko sposobem wytwarzania formy, ale również narzędziem projektowania nowych modeli mobilności.
Ławka Whispers zdjęcie: Alka Murat
Projektowanie procesu
Oś wystawy prowadzi od materiału, przez proces i technologię, do ekspansji. Od eksperymentu do systemu. Od obiektu do architektury, od architektury do konstrukcji, od konstrukcji do mobilności.
„Oskar Zięta. Proces” odsłania zaplecze powstawania obiektów: prototypy, modele, szkice, profile, przekroje, próby i dokumentację. Pokazuje technologię FiDU nie jako zamknięte rozwiązanie, lecz jako żywy proces — wciąż poddawany eksperymentom, przeskalowywany i konfrontowany z nowymi wyzwaniami.
zdjęcie: Agata Maziarz
Każdy projekt wynika z poprzedniego, czasem natychmiast, czasem dopiero po latach. Wszystko spaja fascynacja materiałem oraz konsekwentna praca nad konstrukcjami szytymi na miarę z metalu.
Wystawa w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego odbywa się w czasie Warsaw Home i Warsaw Design Week, stając się miejscem spotkania środowisk projektowych, architektonicznych, technologicznych i biznesowych. Jest podsumowaniem ponad dwóch dekad rozwoju FiDU, ale przede wszystkim spojrzeniem na to, co dzieje się, gdy konsekwentnie rozwijana idea przekracza granice jednej dyscypliny.
Wystawa w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego odbywa się w czasie Warsaw Home i Warsaw Design Week, stając się miejscem spotkania środowisk projektowych, architektonicznych, technologicznych i biznesowych. Jest podsumowaniem ponad dwóch dekad rozwoju FiDU, ale przede wszystkim spojrzeniem na to, co dzieje się, gdy konsekwentnie rozwijana idea przekracza granice jednej dyscypliny.
